این صفحه یاد ۲۸۰۱ نفری را نگه میدارد که به اتهام قتل و با حکم قصاص اعدام شدند. این بزرگترین گروه در میان صفحههای اتهام است. نخستین اعدام ثبتشده در این فهرست به ۱۷ فروردین ۱۳۸۸ برمیگردد و آخرین آن به ۱۵ مهر ۱۴۰۵. اتهامی که در اینجا آمده همان است که مقامها یا منابع اعلام کردهاند؛ ثبت آن به معنای پذیرفتن گناه کسی نیست. در شماری از این پروندهها خود اعدامشدگان گفته بودند که اعتراف زیر فشار گرفته شده یا قتل را به جای کس دیگری بر گردن گرفتهاند. قصاص یعنی اینکه خانوادهی مقتول میتوانست گذشت کند و نکرد، و گاه حتی خود حکم را اجرا کرد.
سالها و شهرها
شمار اعدامهای قصاص در این فهرست در سال ۱۴۰۴ بهطرز بیسابقهای بالا میرود: ۱۰۱۳ نام تنها از همین یک سال ثبت شده است، در حالی که در سال ۱۴۰۳ این شمار ۱۷۱ و در سال ۱۴۰۱، پرشمارترین سال پیش از آن، ۱۸۳ بوده است. از سال ۱۴۰۵ تا کنون ۱۷۰ نام ثبت شده است. همهی پنج روز سنگین این فهرست نیز به سال ۱۴۰۴ تعلق دارند: ۲۶ آذر و ۱ بهمن ۱۴۰۴ هر کدام با ۱۶ اعدام، ۲۱ بهمن با ۱۵ اعدام، و ۲۸ آبان و ۲۴ دی هر کدام با ۱۴ اعدام.
کرج با ۳۰۵ نام پرتکرارترین شهر است و پس از آن ارومیه با ۱۸۰، شیراز با ۱۴۰، کرمانشاه با ۱۲۶، زاهدان با ۱۲۴، تبریز با ۱۰۵، سنندج با ۹۰ و رشت با ۸۵ نام میآیند. در میان استانها البرز با ۲۸۸ و آذربایجان غربی با ۲۳۵ نام در صدرند. میانهی سنی اعدامشدگان ۳۲ سال است و مسنترینشان ۷۲ سال داشته است. کمترین سنی که در دادهها آمده ۱۰ سال است، که به احتمال زیاد خطای ثبت در منبع است. ۶ نفر در این فهرست زیر ۱۸ سال بودهاند و ۲۵۶ زن نیز در آن هستند که منبعشان زن بودنشان را گفته است.
زنانی که با قصاص اعدام شدند
بسیاری از زنانی که در این فهرست آمدهاند در کودکی شوهر داده شده بودند. سیده فاطمه سالبهی در ۱۵ سالگی به ازدواج مجبور شد و به گفتهی منبع «در زمان وقوع قتل تنها ۱۷ سال داشت». او در ۲۳ سالگی، در ۲۱ مهر ۱۳۹۴، در زندان عادلآباد شیراز اعدام شد. خودش گفته بود: «همین جریان را به افسر آگاهی گفتم، ولی آنها باور نکردند و گفتند دروغ میگویی». صفیه غفوری ۲۸ ساله، خانهدار، به گفتهی منبع «خیلی خوب مینوشت، اهل مطالعه بود و کتاب میخواند»؛ او در ۲۲ تیر ۱۳۹۱ در همان زندان به دار آویخته شد.
زینب سکانوند لکران «زمانی که تنها ۱۵ سال داشت ازدواج کرد» و بارها از همسرش آزار دید. فرزندش در زندان ارومیه مرده به دنیا آمد و خود او در ۱۰ مهر ۱۳۹۷، بدون اطلاع وکیلش، در ۲۴ سالگی اعدام شد. شراره الیاسی نیز ۱۶ ساله بود که به خاطر تنگدستی خانواده ازدواج کرد؛ آشنایی او را «فردی زیبا، خندهرو، خونگرم، مهربان و خوشپوش» توصیف کرده است. او در ۲۲ سالگی، در ۲۲ آبان ۱۳۹۷، در زندان سنندج اعدام شد.
کودکانی که بزرگ شدند تا اعدام شوند
ابوالفضل چزانی شراهی فرزند خانوادهای فقیر در حاشیهی قم بود و پس از کلاس دوم راهنمایی در سوهانپزی کار میکرد. منبع مینویسد: «در دوران مدرسه بیشتر فوتبال بازی میکرد یا به آتاری کلوپ میرفت.» او در ۱۸ سالگی، در ۶ تیر ۱۳۹۷، در زندان قم اعدام شد و پدر مقتول خود چهارپایه را از زیر پایش کشید. از نزدیکانش این سخن مانده است: «اعدام برای یک بچهی ۱۴ ساله دور از انسانیت است». جهانگیر دهقانی ۲۸ ساله، کارگر بازیافت زباله و حافظ قرآن، همراه برادرش جمشید نانآور پدر و مادری پیر و بیمار بود.
دربارهی این فهرست
این فهرست کامل نیست؛ شمار واقعی اعدامهای قصاص بیشتر است و نام بسیاری هرگز منتشر نشد. ما فقط نامی را میآوریم که منبع داشته باشد. بیشترین سهم نامهای قصاص از بنیاد عبدالرحمن برومند با ۱۱۶۶ مورد است؛ پس از آن کانون حقوق بشر ایران با ۱۰۴۸، هرانا با ۸۲۲، شبکه حقوق بشر کردستان با ۴۴۴ و سازمان حقوق بشر ایران با ۱۳۱ مورد آمدهاند. هر نام دستکم یک منبع دارد و برخی تنها یکی. برای ۱۵۸ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از این ۲۸۰۱ نفر را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را برای ما بفرستید.