شهروندان کرد

این صفحه یاد شهروندان کرد را نگه می‌دارد که اعدام یا کشته شدند، و نام کسانی را که هنوز با حکم اعدام روبه‌رو هستند. در این فهرست ۱۷۳ نام آمده است؛ نخستین تاریخ آن ۲۰ آبان ۱۳۸۸ و آخرین آن ۱۸ آبان ۱۴۰۴ است. تنها کسانی در این صفحه آمده‌اند که منبعشان صریحاً قومیت آنان را کرد ذکر کرده است. در بسیاری از خبرها قومیت گفته نمی‌شود، پس شهروندان کرد بسیار بیشتری در فهرست کلی ما هستند که در این صفحه دیده نمی‌شوند.

سرنوشت‌ها

از این ۱۷۳ نفر، ۵۴ نفر اعدام شده‌اند. ۶۷ نفر بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند، ۱۶ نفر در بازداشت جان باختند و ۱۶ نفر در اعتراضات کشته شدند. شمار کسانی که هنوز با اعدام روبه‌رو هستند در این صفحه چشمگیر است: ۹ نفر به اعدام محکوم شده‌اند، ۷ نفر در خطر اجرای حکم اعدام‌اند و حکم اعدام ۴ نفر تأیید شده است. میانه‌ی سنی ۲۹ سال است و مسن‌ترین فرد ۵۴ سال داشته است. ۳ نفر زیر ۱۸ سال بوده‌اند و ۲۲ زن در این فهرست هستند.

ارومیه با ۳۱ نام پرتکرارترین شهر است، و پس از آن کرج با ۱۸، تهران با ۱۱، مهاباد با ۸، سنندج با ۷ و کرمانشاه با ۵ نام می‌آیند؛ بانه، سقز، بوکان، اسلام‌آباد و کامیاران نیز در فهرست هستند. آذربایجان غربی با ۴۳ نام در صدر استان‌هاست و پس از آن البرز با ۱۸ و کردستان با ۱۵ نام. سال ۱۳۹۴ با ۳۵ نام سنگین‌ترین سال است و پس از آن ۱۴۰۱ با ۲۳ و ۱۴۰۳ با ۲۲ نام می‌آیند. روزهای ۸ آذر ۱۴۰۲ و ۹ بهمن ۱۴۰۲ هر کدام با ۴ نام سنگین‌ترین روزهای این فهرست‌اند، و ۱۷ شهریور ۱۳۹۷ با ۳ نام در میان آن‌هاست.

سه نفر در یک صبح

در صبح ۱۷ شهریور ۱۳۹۷ سه مرد کرد در زندان اوین به دار آویخته شدند: رامین حسین‌پناهی، زانیار مرادی و لقمان مرادی. رامین ۲۵ ساله بود و ۳ خواهر و ۵ برادر داشت. منبع او را «جوانی آزادی‌خواه، صلح‌طلب با آرمان‌هایی بزرگ» می‌نامد و می‌نویسد که او «به حقوق زنان عقیده داشت». در روایتی از دادگاه او آمده است: «من در حضور قضات، نماینده وزارت اطلاعات و نماینده دادستان به رامین گفتم آیا تو مشکلی داری؟ گفت بله. من شکنجه شده‌ام.» پیکر او به خانواده تحویل داده نشد و در جایی نامعلوم به خاک سپرده شد. زانیار مرادی ۳۰ ساله پرونده‌اش را سیاسی می‌دانست و بارها دادگاه عادلانه خواسته بود. لقمان مرادی ۳۵ ساله که از نوجوانی نان‌آور خانواده بود، به گفته‌ی منبع با زندانیان «از هر تفکر و ملیتی» رابطه‌ی خوبی داشت.

چند زندگی دیگر

حسین خضری ۲۸ ساله در کارگاه قالیبافی کار کرده بود تا خانواده‌اش را یاری کند. برادرش او را «فردی خوش‌رفتار، خوش‌اخلاق و خوش‌برخورد» می‌دانست. او در ۲۵ دی ۱۳۸۹ در ارومیه اعدام شد و خانواده‌اش خبر را از تلویزیون دولتی شنیدند. فرزاد کمانگر ۳۵ ساله دوازده سال در کامیاران معلم بود و در آخرین روزهای زندگی‌اش نامه‌ای با عنوان «قوی باش رفیق» به معلمان زندانی نوشت؛ او در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۹ در اوین اعدام شد. سارو قهرمانی ۲۴ ساله، که نامزد کرده بود، در دی ۱۳۹۶ در بازداشتگاه سنندج جان باخت. زانیار الله مرادی ۲۵ ساله، دانشجوی کاردانی برق و کارگر ساختمانی، در آبان ۱۴۰۱ در عباس‌آباد سنندج با گلوله کشته شد.

درباره‌ی این فهرست

فهرست شهروندان کرد کامل نیست. شمار واقعی کردهای جاویدنام بیشتر است و نام بسیاری از آنان هرگز منتشر نشد؛ ما تنها نامی را می‌آوریم که منبع دارد. بیشترین سهم این ۱۷۳ نام از شبکه حقوق بشر کردستان با ۲۲۰ مورد است؛ پس از آن شبکه حقوق بشر کردستان (نسخه‌ی انگلیسی) با ۸۲، کانون حقوق بشر ایران با ۵۴، بنیاد عبدالرحمن برومند با ۲۷ و ویکی‌پدیای فارسی با ۲۳ مورد آمده‌اند. هر نام دست‌کم یک منبع دارد و برخی فقط یکی. برای ۳۲ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از این ۱۷۳ نفر را می‌شناختید، یا از وضعیت کسانی که در خطر اعدام‌اند خبر تازه‌ای دارید، آن را با ما در میان بگذارید.