این صفحه یاد جاویدنامان استان زنجان را نگه میدارد. در این فهرست ۱۶۹ نام آمده است، از ۱۸ مهر ۱۳۸۹ تا ۵ مهر ۱۴۰۵. شهر زنجان با ۱۳۶ نام بیشترین سهم را دارد. در دادههای این صفحه ۳۲ نام نیز با شهر قزوین ثبت شده است و طارم یک نام دارد.
سرنوشتها و سالها
در زنجان اعدام بر دیگر سرنوشتها سایه انداخته است: ۱۳۷ نفر از این ۱۶۹ نفر اعدام شدهاند. ۲۹ نفر در اعتراضات کشته شدند، ۱ نفر در بازداشت جان باخت و ۲ نفر به دست نیروهای حکومتی کشته شدند. میانهی سنی ۳۵ سال است؛ جوانترین ۱۶ ساله و مسنترین ۶۷ ساله بود. ۷ نفر زیر ۱۸ سال داشتند و ۱۴ زن در این فهرست هستند.
اعدامها در زنجان در همهی سالهای این فهرست ادامه داشتهاند: ۱۰ نام در ۱۳۹۰، ۱۰ نام در ۱۳۹۸ و ۱۰ نام در ۱۴۰۱. اما سال ۱۴۰۴ با ۶۸ نام، نزدیک به دو پنجم کل این صفحه، سنگینترین سال است، و روز ۱۸ دی ۱۴۰۴ با ۱۳ نام سنگینترین روز. پس از آن ۱۸ مهر ۱۳۸۹، ۲۱ آبان ۱۳۹۰، ۲۳ اسفند ۱۳۹۰ و ۲ آبان ۱۳۹۱ هر کدام با ۳ نام میآیند.
سحرگاه ۱۸ مهر ۱۳۸۹
نخستین تاریخ این فهرست روزی است که چهار نفر با هم در محوطهی زندان مرکزی زنجان، بیحضور وکیل و خانواده، به دار آویخته شدند. دو نفر از آنان برادر بودند: سیامند میرزا ۳۳ ساله و قهرمان میرزا ۳۴ ساله، هر دو کارگر ساده. قهرمان در زمان حکومت صدام از کردستان عراق به ایران آمده بود و به ندرت میتوانست خانوادهاش را ببیند. سیامند پدر یک پسر بود؛ به گفتهی منبع او «در بین زندانیان به سخاوت و از خودگذشتگی مشهور بود». او پیش از اعدام خواسته بود فرزند خردسالش را که با مادرش در همان زندان بود ببیند، اما اجازه نیافت. منبع میگوید پدر این دو برادر وقتی برای پیگیری سرنوشت پسرانش به زنجان رفت، با شنیدن خبر اعدام هر دو، از شدت شوک درگذشت.
بهناز فروزندهدل ۳۲ ساله، خانهدار و مادر دختری ۱۲ ساله، هم در همان سحرگاه اعدام شد. منبع او را «خیلی مهربان و تا حدی سادهلوح و خوشباور» توصیف میکند و میگوید «همیشه لبخند به لب داشت و به سایر زندانیان کمک میکرد». به گفتهی خودش، هنگام بازداشت باردار بود و بچهاش را از دست داد. پیکرش در ارومیه به خاک سپرده شد.
چند نام دیگر
عرشیا براری ۲۵ ساله، کاراتهکای کیوکوشین و قهرمان ملی فیتنس، مدرس انگلیسی و دانشجوی ممتاز کارشناسی ارشد بود. او در ۱۸ دی ۱۴۰۴ در زنجان با گلولهی جنگی کشته شد؛ منبع میگوید پیکر نیمهجانش یک ساعت روی زمین ماند و مأموران نگذاشتند کسی به یاریاش برود. مهدی گرگیج ۵۰ ساله، پدر دو فرزند، در ۱۷ اسفند ۱۴۰۲ در زنجان اعدام شد، و علی عزتی ۴۵ ساله، که او نیز پدر دو فرزند بود، در ۱۶ تیر ۱۴۰۳. برای بیشتر اعدامشدگان دیگر این استان جز نام و تاریخ چیزی نداریم.
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان استان زنجان کامل نیست. شمار واقعی کشتهشدگان و اعدامشدگان زنجان، طارم و دیگر شهرهای این استان بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از بنیاد عبدالرحمن برومند با ۷۱ مورد است؛ پس از آن کانون حقوق بشر ایران با ۶۸ و هرانا با ۳۰ مورد آمدهاند. هر نام زنجانی این صفحه دستکم یک منبع دارد، ولی برخی فقط یکی. برای ۷ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از این ۱۶۹ نفر را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.