این صفحه یاد جاویدنامان جمعهی خونین زاهدان را نگه میدارد: روز ۸ مهر ۱۴۰۱، که نمازگزاران و معترضان در زاهدان هدف گلوله قرار گرفتند. در این فهرست ۱۴۱ نام آمده است و همهی آنان در همین یک روز و در همین یک شهر جان باختند. از این ۱۴۱ نفر، ۱۳۸ نفر در اعتراضات کشته شدند و ۳ نفر به دست نیروهای حکومتی کشته شدند. این صفحه، بیش از هر چیز، یاد یک روز است.
چه کسانی بودند
آنچه در این فهرست بیش از همه به چشم میآید، جوانی کشتهشدگان است. میانهی سنی آنان ۲۳ سال است. ۲۴ نفر زیر ۱۸ سال داشتند؛ کودکان و نوجوانانی که جوانترینشان بر پایهی دادهها ۲ ساله بود. مسنترین کشتهشدهی آن روز ۸۸ سال داشت. تنها ۱ زن در این فهرست است که منبعش زن بودنش را گفته است. چند نفر از کسانی که شرح زندگیشان در دست است، به گفتهی منابع شناسنامه نداشتند؛ از جمله محمداقبال نائبزهی ۱۶ ساله و امید صفرزهی ۱۷ ساله، که گلوله به گردن و سرش خورد.
در مصلای مکی
امید شهنوازی ۲۰ ساله کارگر ساختمانی بود و چند ماه پیش از مرگش در مسجد باقری زاهدان درس میداد. چون در کودکی شناسنامه نداشت به مدرسه نرفته بود، اما در مدرسهی مسجد محل و دو سال در مسجد مکی درس دینی خوانده و مولوی شده بود. او پدر دختری دو ساله بود و منبع او را «جوانی سر به زیر، آرام و ساکت» میخواند. امید برای نماز جمعه به مصلای مکی رفته بود که سه گلولهی تکتیرانداز به سینه و کلیهاش خورد. منبع میگوید شناسنامهی او را باطل نمیکردند مگر آنکه خانواده بپذیرد در گواهی فوت «بیماری قلبی» نوشته شود. او در مزار لار به خاک سپرده شد.
فرزاد شهبخش ۲۶ ساله، شاگرد کاشیکار با مدرک پیشدانشگاهی، همراه برادر بزرگترش خرج خانوادهای هشت نفره را میداد. او در مصلای مسجد مکی از پشت به قلب گلوله خورد. به گفتهی منبع، نیروهای امنیتی نگذاشتند در زادگاهش به خاک سپرده شود و گفتند: «اینها جایی [در این قبرستان] ندارند.» از خانوادهاش این پرسش مانده است: «او برای نماز آمده بود. مگر نماز خواندن جرم است؟»
در خیابانها
یاسر شهبخش ۳۶ ساله، به گفتهی منبع «یکی از استعدادهای درخشان تیراندازی در بلوچستان»، وقتی مسجد مکی در محاصره بود به خیابان آمد و با شلیک مستقیم کشته شد. به گفتهی حالوش، عبدالجلیل قنبرزهی (شهبخش) ۲۴ ساله، فرزند عبدالرحمان، هم در شامگاه همان جمعه همراه یاسر، که او را «مدافع مکی» میخوانند، جان سپرد؛ به گفتهی منبع، بعدها تابلوهای خیابان محل کشته شدنش را به نام او تغییر دادند. عبدالله نارویی، به گفتهی منبع بیشناسنامه و پدر پنج فرزند، در همان روز با شلیک مستقیم جان سپرد. محمدصدیق نارویی ۲۳ ساله، فرزند سراجالدین، هم در جمعهی خونین با شلیک مستقیم نیروهای نظامی کشته شد. دربارهی بیشتر کشتهشدگان آن روز، منابع تنها نام پدر، سن و چگونگی مرگ را ثبت کردهاند.
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان جمعهی خونین زاهدان کامل نیست. شمار واقعی کشتهشدگان آن روز ممکن است بیشتر باشد؛ برخی هرگز شناسنامه نداشتند و نامشان در هیچ سندی نیامد، و ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم این صفحه از کانون حقوق بشر ایران با ۱۸۱ مورد است؛ پس از آن ویکیپدیای فارسی با ۱۰۹، ویکیپدیای انگلیسی با ۱۰۴، بنیاد عبدالرحمن برومند با ۷۰ و حالوش با ۲۱ مورد آمدهاند. هر نام ۸ مهر دستکم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۵۶ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از جاویدنامان ۸ مهر ۱۴۰۱ زاهدان را میشناختید، نام درست، خاطره یا اصلاحی را با ما در میان بگذارید.