این صفحه یاد کسانی را نگه میدارد که در سال ۱۳۹۰ اعدام یا کشته شدند. در این فهرست ۲۱۳ نام آمده است، از ۱۲ فروردین ۱۳۹۰ تا ۲۸ اسفند ۱۳۹۰. سال ۱۳۹۰ در این فهرست تقریباً یکسره سال اعدام است: ۱۹۷ نفر از این ۲۱۳ نفر اعدام شدهاند. ۸ نفر بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند، ۴ نفر در بازداشت جان باختند و ۴ نفر در خارج از ایران ترور شدند.
روزها، جاها و سنها
سنگینترین روز سال ۱۳۹۰، ۲۷ شهریور است با ۱۷ نام. پس از آن ۱۳ دی ۱۳۹۰ با ۱۲ نام، ۳ دی با ۸ نام، و ۱۸ اردیبهشت و ۲۷ اردیبهشت هر کدام با ۷ نام میآیند. ارومیه با ۲۷ نام پرتکرارترین شهر است؛ پس از آن تهران با ۲۵، قزوین و کرج هر کدام با ۱۹ و شیراز با ۱۳ نام قرار دارند. کرمانشاه، اهواز و اصفهان نیز هر کدام ۱۰ نام یا بیشتر دارند. میانهی سنی ۲۹ سال است؛ جوانترین ۱۶ ساله و مسنترین ۶۱ ساله بود. ۲ نفر زیر ۱۸ سال داشتند و ۴ زن در این فهرست هستند.
اعدامی در ملأعام
علیرضا ملاسلطانی ۱۷ ساله، کوچکترین فرزند خانواده، با برادر بزرگترش در شهرهای مختلف کارگری میکرد. برادرش گفته است که او «آدم زحمتکشی بود که سابقه خشونت نداشت» و تنها ۵۹ کیلو وزن داشت. بامداد ۳۰ شهریور ۱۳۹۰ او را در گلشهر کرج، در برابر هزاران نفر، با جرثقیل در ملأعام به دار آویختند. به گفتهی منبع، پیکرش ۴۵ دقیقه بالای دار ماند، جلوی چشمان پدر و مادر و خواهر و برادرش. برادرش گفته است: «او جلوی چشم مادرم اعدام شد.»
چند زندگی دیگر
ناصر آلبوشوکه درفشان ۱۹ ساله در خیابان نادری اهواز مغازهی کوچک لباسفروشی داشت و تازه سربازیاش را تمام کرده بود. خانوادهاش با سند و غذا برای آزادیاش به بازداشتگاه رفتند و پیکرش را در آمبولانسی دیدند. به آنان گفتند مرگش «طبیعی» بوده، اما به گفتهی منبع آثار شکنجه بر بدنش پیدا بود. او در ۱۰ بهمن ۱۳۹۰ جان باخت. زکریا ریگی ۲۷ ساله، پیشنماز مسجد زندان زاهدان، در ۲۸ اسفند ۱۳۹۰ پس از ضربهی باتوم برقی به سرش در زندان جان باخت.
دهقان سلامت ۴۵ ساله، رانندهی وانت و پدر ۵ فرزند که سرپرستی همسر و فرزندان برادر درگذشتهاش را هم بر عهده داشت، بعدازظهر ۱۸ مهر ۱۳۹۰ همراه ۵ نفر دیگر در زندان ارومیه اعدام شد. صادق شهسواریپور ۳۲ ساله، رانندهی تریلی از بم که به رانندگی علاقهی زیادی داشت، در ۵ خرداد ۱۳۹۰ همراه پسرخالهاش در زندان بم اعدام شد؛ به گفتهی منبع، او هرگز نام صاحبان اصلی بار جاسازیشده در خودرویش را بازگو نکرد.
۲۷ شهریور ۱۳۹۰ و دیگران
در ۲۷ شهریور ۱۳۹۰، سنگینترین روز این سال، مجید فلاح ۲۴ ساله و محمد عزیزی ۴۰ ساله به گفتهی منبع همراه ۲۱ نفر دیگر به دار آویخته شدند، و به خانوادههای ۲۲ زندانی گفته شد همان روز برای گرفتن پیکرها به سردخانهی کهریزک بروند. محمد کعبی ۳۵ ساله، کشاورز و دانشجوی حقوق و پدر دو فرزند ۸ و ۵ ساله، در ۱۳ بهمن ۱۳۹۰ در بازداشتگاه اطلاعات در شوش جان باخت. رافق ناظراوغلو تقیزاده ۶۱ ساله، پزشک و نویسندهای از جمهوری آذربایجان، در ۲ آذر ۱۳۹۰ در باکو جان باخت؛ او یکی از ۴ نفری است که در این سال در خارج از ایران ترور شدند.
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان سال ۱۳۹۰ کامل نیست. شمار واقعی اعدامهای این سال بیشتر است و بسیاری بینام یا بیخبر ماندند؛ ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. تقریباً همهی نامهای این صفحه، ۲۱۳ مورد، از بنیاد عبدالرحمن برومند آمدهاند؛ پس از آن مرکز حقوق بشر در ایران با ۹ مورد قرار دارد. هر نام سال ۱۳۹۰ دستکم یک منبع دارد، و برخی تنها همین یک منبع را. برای ۱۵ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از جاویدنامان سال ۱۳۹۰ را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.