جاویدنامان و محکومان به اعدام سال ۱۳۹۸

این صفحه یاد کسانی را نگه می‌دارد که در سال ۱۳۹۸ اعدام یا کشته شدند، و نام کسانی را که در این سال با حکم اعدام روبه‌رو بودند. در این فهرست ۱۰۹۸ نام آمده است، از ۱۲ فروردین ۱۳۹۸ تا ۲۷ اسفند ۱۳۹۸. سال ۱۳۹۸ از سنگین‌ترین سال‌های این فهرست است، و بیشترِ نام‌هایش نه از اعدام، بلکه از کشتار در خیابان و بیرون از آن آمده است.

سرنوشت‌ها

۶۳۸ نفر در این سال در اعتراضات کشته شدند و ۲۳۱ نفر بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی جان باختند. ۲۰۰ نفر اعدام شدند، ۸ نفر در بازداشت جان دادند و ۷ نفر در خارج از ایران ترور شدند. ۷ نفر به اعدام محکوم شده بودند، ۵ نفر در خطر اجرای حکم بودند و حکم ۲ نفر تأیید شده بود. ۴۴ نفر زیر ۱۸ سال داشتند؛ کودکانی که جوان‌ترینشان بر پایه‌ی داده‌ها ۲ ساله بود. میانه‌ی سنی ۲۸ سال و مسن‌ترین فرد ۷۰ ساله بود. ۱۵ زن در این فهرست هستند.

روزها و جاها

دو گروه روز این سال را از دیگر سال‌ها جدا می‌کنند. روز ۱۸ دی ۱۳۹۸ با ۱۷۵ نام سنگین‌ترین روز سال است. و سه روز پیاپی از آبان: ۲۵ آبان با ۱۱۸ نام، ۲۶ آبان با ۹۲ نام و ۲۷ آبان با ۳۰ نام. روز ۱۳ آذر ۱۳۹۸ با ۸ نام پس از آن‌هاست. تهران با ۲۱۵ نام پرتکرارترین شهر است؛ پس از آن کرج با ۷۹، شیراز با ۷۲، کرمانشاه با ۶۵، اهواز با ۵۹ و ماهشهر با ۵۶ نام قرار دارند. استان تهران با ۳۴۰ و خوزستان با ۱۷۷ نام در صدر استان‌ها هستند.

چند زندگی

نیکتا اسفندانی ۱۴ ساله، که تئاتر را جدی دنبال می‌کرد و تازه گیتار را آغاز کرده بود، در آبان ۱۳۹۸ در ستارخان تهران با ساچمه به سر کشته شد؛ گزارش رسمی علت مرگش را «مسمومیت غذایی و دارویی» نوشت. مهدی سلمان‌زاده ۱۴ ساله، دانش‌آموز کلاس هشتم در قائمیه، به گفته‌ی منبع «با وجود سن کمش دغدغه‌مند بود و نترس.» او در ۷ دی ۱۳۹۸ کشته شد. از یکی از نزدیکانش نقل شده است: «در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ مهدی اصرار کرد تا او را به همراه خودم به اعتراضات ببرم.»

مینا شیخی ۵۰ ساله، مادر شش فرزند، و پویا بختیاری ۲۷ ساله، مهندس برقی که به شعر ایرانی دل بسته بود، هر دو در آبان این سال با گلوله کشته شدند. برهان منصورنیا ۲۸ ساله، دامپزشکی از مریوان، شب ۲۷ آبان در بیمارستانی در کرمانشاه جان باخت. مهدی سهرابی فر ۱۷ ساله، که به گفته‌ی منبع معلولیت ذهنی داشت، در ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ در شیراز اعدام شد.

مسعود مولوی وردنجانی ۳۳ ساله، دانش‌آموخته‌ی مهندسی که سال‌ها مشاور امنیت داده‌ها بود و از ۱۳۹۷ به ترکیه رفته بود، در ۲۳ آبان ۱۳۹۸ در ترکیه با ۱۱ گلوله کشته شد. یکی از نزدیکانش پیش‌تر گفته بود: «پسرم گفته که از این تهدیدها خیلی ترسیده است و اشخاصی که می‌خواهند او را بکشند خیلی جدی هستند.»

درباره‌ی این فهرست

فهرست جاویدنامان و محکومان سال ۱۳۹۸ کامل نیست. شمار واقعی کشته‌شدگان و اعدام‌شدگان سال ۱۳۹۸ از ۱۰۹۸ بیشتر است و نام بسیاری هرگز منتشر نشد؛ ما تنها نامی را ثبت می‌کنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از ویکی‌پدیای فارسی با ۷۳۱ مورد است؛ پس از آن بنیاد عبدالرحمن برومند با ۲۵۸، عفو بین‌الملل با ۲۵۶، ایران وایر با ۲۴۵ و شبکه حقوق بشر کردستان با ۱۳۳ مورد آمده‌اند. هر نام دست‌کم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۴۲ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از جاویدنامان سال ۱۳۹۸ را می‌شناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.