این صفحه یاد کسانی را نگه میدارد که در سال ۱۴۰۳ اعدام یا کشته شدند، و نام کسانی را که در این سال با حکم اعدام روبهرو بودند. در این فهرست ۹۴۳ نام آمده است، از ۴ فروردین ۱۴۰۳ تا ۲۸ اسفند ۱۴۰۳. چهرهی اصلی سال ۱۴۰۳ در این فهرست دار است: ۷۹۵ نفر در این سال اعدام شدند، و در میان نامها ۲۰۶ زن هستند که منبعشان زن بودنشان را گفته است.
سرنوشتها
جز اعدامشدگان، ۷۲ نفر بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند، ۱۳ نفر در بازداشت جان باختند و ۴ نفر در اعتراضات کشته شدند. ۲۹ نفر در خطر اجرای حکم اعدام بودند، ۲۷ نفر به اعدام محکوم شده بودند و حکم ۳ نفر تأیید شده بود. ۵ نفر زیر ۱۸ سال داشتند. میانهی سنی نامهای سال ۱۴۰۳ ۳۵ سال است و مسنترین فرد ۶۵ ساله بود.
روزها و جاها
روز ۱۱ اسفند ۱۴۰۳ با ۱۹ نام سنگینترین روز سال است. پس از آن ۱۲ اردیبهشت با ۱۴ نام، ۱۸ مهر با ۱۳ نام و ۱۷ مرداد و ۱۱ مهر ۱۴۰۳ هر کدام با ۱۲ نام میآیند؛ روزهایی که در هر یک چند نفر با هم جان دادند. کرج با ۶۹ نام پرتکرارترین شهر است و استان البرز با همین ۶۹ نام در صدر استانهاست. پس از کرج، ارومیه با ۲۵، شیراز با ۱۸، تبریز با ۱۷، کرمانشاه با ۱۶، زاهدان با ۱۵ و اصفهان با ۱۴ نام قرار دارند. مشهد و یزد هر کدام ۱۰ نام دارند. آذربایجان غربی با ۳۸ و کرمانشاه با ۲۳ نام پس از البرز میآیند.
آزاد شهابی
آزاد شهابی ۳۸ ساله، پدر دو فرزند، خانقاهی به نام «خانقاه شیخ عبدالقادر گیلانی» در سقز داشت. به گفتهی منبع او بیآنکه کسی بداند به خانوادههای جاویدنامان اعتراضات در کردستان کمک میکرد. در ۲۸ تیر ۱۴۰۳ سه فرد ناشناس به خانقاه و خانهی او در محلهی تپه مالان سقز حمله کردند و او همراه دو تن از پیروانش هدف گلوله قرار گرفت. به گفتهی منبع، نیروهای امنیتی پس از آن دوربینهای مداربستهی خانقاه را بیاطلاع خانواده برداشتند. از سوی خانواده نقل شده است: «خانواده به دنبال سه فرد مظنون نیستند، بلکه به دنبال افکار و اندیشههای پشت این قتلها هستند و حتی اگر این تفکر در تهران باشد، باید پاسخگو باشد.»
غلامرضا رسایی
غلامرضا رسایی ۳۵ ساله، دانشآموختهی مدیریت بازرگانی که زنبورداری میکرد و عسل میفروخت، در ۱۱ سالگی پدرش را از دست داده و نانآور خانواده شده بود. منبع او را از پیروان آیین یارسان میداند. یکی از نزدیکانش او را چنین وصف کرده است: «رضا پسر آرام، پسر سر به زیر، پسری که سرش به زندگی خودش بود.» او صبح ۱۶ مرداد ۱۴۰۳ بیآخرین ملاقات و بیاطلاع خانواده و وکیلانش در زندان دیزلآباد کرمانشاه به دار آویخته شد، و به گفتهی منبع نیروهای امنیتی پیکرش را برای خاکسپاری در زادگاهش به خانواده ندادند.
پدرانی که رفتند
برای بسیاری از اعدامشدگان سال ۱۴۰۳ منابع چیزی جز سن و خانوادهشان نگفتهاند؛ آنان را متأهل و دارای فرزند ذکر کردهاند. در ۲۵ آذر ۱۴۰۳ الیاس تردست ۲۲ ساله، علیرضا گلهبچه ۳۷ ساله و محمدوزیر رودینی ۴۵ ساله از زاهدان اعدام شدند، و در همان روز رضا خارکوهی ۴۳ ساله در یزد. یک روز بعد، در ۲۶ آذر، یعقوب براهوییمقدم در زاهدان اعدام شد. پیشتر، در ۱۹ شهریور ۱۴۰۳، سعید حسنزهی ۳۰ ساله، فرزاد سنچولی مقدم ۲۹ ساله و نورمحمد نوری اعدام شده بودند، و در ۴ دی ۱۴۰۳ عبدالرحمان اسحاقزهی ۵۷ ساله.
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان و محکومان سال ۱۴۰۳ کامل نیست. شمار واقعی اعدامهای سال ۱۴۰۳ از ۷۹۵ بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از کانون حقوق بشر ایران با ۱۰۷۱ مورد است؛ پس از آن شبکه حقوق بشر کردستان با ۲۷۷، حالوش با ۲۲۴، هرانا با ۸۰ و شبکه حقوق بشر کردستان (نسخهی انگلیسی) با ۱۷ مورد آمدهاند. هر نام دستکم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۱۵۵ نفر شرحی از زندگی در دست است، و برای بسیاری تنها یک خط. اگر یکی از نامهای سال ۱۴۰۳ را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.