این صفحه یاد کسانی را نگه میدارد که در سال ۱۳۹۶ اعدام یا کشته شدند، و نام کسانی را که در این سال با حکم اعدام روبهرو بودند. در این فهرست ۳۴۶ نام آمده است، از ۶ فروردین ۱۳۹۶ تا ۲۱ اسفند ۱۳۹۶. سال ۱۳۹۶ سال اعتراضهای دی هم بود، اما در این فهرست بیشترِ نامها از آنِ اعدامشدگان است: ۲۶۲ نفر.
سرنوشتها
۳۵ نفر در این سال بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند و ۱۶ نفر در اعتراضات. ۹ نفر در بازداشت جان باختند، ۷ نفر در خارج از ایران ترور شدند و ۲ نفر در شرایطی مشکوک جان باختند. ۱۳ نفر در خطر اجرای حکم اعدام بودند، ۱ نفر به اعدام محکوم شده بود و حکم ۱ نفر تأیید شده بود. میانهی سنی جاویدنامان سال ۱۳۹۶، ۳۰ سال است؛ کمسنترین ۱۷ ساله و مسنترین ۶۸ ساله بود. ۱ نفر زیر ۱۸ سال داشت و ۴ زن در این فهرست هستند.
روزها و جاها
تیر ۱۳۹۶ در این فهرست ماهی سنگین است: ۲۱ تیر و ۲۴ تیر هر کدام با ۱۱ نام سنگینترین روزهای سالاند و ۱۴ تیر با ۸ نام نیز در همین ماه است. روزهای ۱۹ مرداد با ۱۰ نام و ۲ خرداد با ۸ نام پس از آنها میآیند. کرج با ۵۳ نام و ارومیه با ۵۱ نام پرتکرارترین شهرهای این سالاند؛ پس از آن تبریز با ۲۴، زاهدان با ۱۸، خرمآباد با ۱۲ و اصفهان با ۱۰ نام قرار دارند. آذربایجان غربی با ۵۹ نام در صدر استانهاست.
چند زندگی
محبوبه مفیدی، که منابع او را «نوعروس ۱۷ ساله» خواندهاند، کمتر از ۱۳ سال داشت که به عقد همسرش درآمد و در ۱۷ سالگی بازداشت شد. یکی از نزدیکانش معتقد است که او «قربانی برادرکشی» شده است. او در ۲۱ سالگی، در بهمن، در زندان نوشهر اعدام شد. بختیار محمدی ۳۶ ساله، رانندهی تاکسیای که بعد در پاوه نانوایی باز کرده بود، در ۱۳ دی ۱۳۹۶ بیاطلاع خانواده و وکیلش در زندان دیزلآباد کرمانشاه اعدام شد؛ خانوادهاش خبر را از یکی از همبندانش شنیدند.
نادر فرخنژاد افشار ۵۲ ساله، کشاورزی که به خاطر خشکسالی کشت و کارش را از دست داده بود، در ۱۶ مرداد ۱۳۹۶ در زندان دستگرد اصفهان اعدام شد. کریم زرگر ۶۴ ساله، دانشآموختهی حقوق، در ۱۰ بهمن ۱۳۹۶ در رجاییشهر اعدام شد و خبر اعدامش بیذکر نام منتشر شد. علیرضا تاجیکی که در نوجوانی بازداشت شده بود، سحرگاه ۱۹ مرداد ۱۳۹۶ در شیراز اعدام شد. سارو قهرمانی ۲۴ ساله در دی همین سال در بازداشتگاه سنندج جان باخت، و محمد راجی ۵۶ ساله، بازماندهی جراحت شیمیایی جنگ، پس از بازداشت در بهمن ۱۳۹۶ جان داد.
بیرون از ایران
قادر قادری ۴۹ ساله، عضو حزب دمکرات کردستان ایران و پدر ۶ فرزند، شب ۱۵ اسفند ۱۳۹۶ نزدیک رانیه در اقلیم کردستان عراق با رگبار گلوله کشته شد. احمد مولا نیسی (ابو ناهض) ۵۲ ساله، فعال سیاسی عرب و پدر چهار فرزند، در ۱۷ آبان ۱۳۹۶ مقابل خانهاش در لاهه با گلوله کشته شد. فرزندش گفته است: «پدر من نه اولین و نه آخرین فعالی است که در خارج و اینجا در اروپا کشته شده است.»
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان و محکومان سال ۱۳۹۶ کامل نیست. شمار واقعی جاویدنامان سال ۱۳۹۶ از ۳۴۶ بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از بنیاد عبدالرحمن برومند با ۲۵۹ گزارش است؛ پس از آن شبکه حقوق بشر کردستان با ۱۱۵، شبکه حقوق بشر کردستان (نسخهی انگلیسی) با ۶۵ و ویکیپدیای فارسی با ۲۵ مورد آمدهاند. هر نام دستکم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۳۳ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از جاویدنامان سال ۱۳۹۶ را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.