این صفحه یاد کسانی را نگه میدارد که در سال ۱۴۰۲ اعدام یا کشته شدند، و نام کسانی را که در این سال با حکم اعدام روبهرو بودند. در این فهرست ۷۶۰ نام آمده است، از ۱ فروردین ۱۴۰۲ تا ۲۸ اسفند ۱۴۰۲. ۵۷۴ نفر از آنان اعدام شدهاند. در فهرست سال ۱۴۰۲ نام ۲۰۲ زن آمده است که منبعشان زن بودنشان را گفته است، و ۵۲ نفر در پایان گزارشها هنوز در خطر اجرای حکم اعدام بودند.
سرنوشتها
۷۴ نفر در این سال بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند و ۱۳ نفر در اعتراضات. ۲۳ نفر در بازداشت جان باختند، ۲ نفر در شرایطی مشکوک مردند و ۱ نفر در خارج از ایران ترور شد. ۱۸ نفر به اعدام محکوم شده بودند و حکم ۳ نفر تأیید شده بود. ۸ نفر زیر ۱۸ سال داشتند. میانهی سنی نامهای سال ۱۴۰۲ ۳۵ سال است و مسنترین فرد ۷۲ ساله بود.
روزها و جاها
اردیبهشت ۱۴۰۲ در این فهرست ماهی سنگین است: ۱۶ اردیبهشت با ۱۱ نام سنگینترین روز سال است، ۱۴ اردیبهشت با ۱۰ نام و ۹ اردیبهشت با ۹ نام پس از آن میآیند. روزهای ۸ آذر و ۱۶ دی ۱۴۰۲ نیز هر کدام ۹ نام دارند. کرج با ۸۹ نام پرتکرارترین شهر است و استان البرز با همین ۸۹ نام در صدر استانهاست. پس از کرج، ارومیه با ۲۸، زاهدان با ۲۴، بیرجند با ۲۱، همدان با ۱۹ و کرمان با ۱۶ نام قرار دارند.
دو نام در زندان اراک
صدرالله فاضلی زارع ۳۷ ساله، کابینتسازی که سرپرستی مادر سالمندش را بر عهده داشت، به گفتهی منبع در آذر ۱۳۹۵ کانالی تلگرامی با نام «رسوایی اسلامگرایان» راه انداخته بود و «مخالف خرافه بود.» یوسف خوب ایمچه، پدر دو پسر و یک دختر خردسال، در کانالهایی با همین رویکرد به نقد خرافات دینی میپرداخت. به گفتهی منابع هر دو برای گرفتن اعتراف زیر فشار و شکنجه قرار گرفتند و روز ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ بیآنکه ملاقات آخری داشته باشند در زندان اراک اعدام شدند. در یکی از روایتها آمده است: «در هیچ جای جهان مجازات پرسشگری و مبارزه با خرافه، مرگ نیست.»
چند زندگی دیگر
محمد قبادلو ۲۴ ساله، آرایشگری که از سال ۱۳۹۵ به خاطر بیماری دوقطبی درمان میشد، به گفتهی منبع در دو ماه نخست بازداشت از داروهایش محروم بود. منبع او را نهمین نفر از بازداشتشدگان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» میداند که با حکم قضایی اعدام شد. او بامداد ۳ بهمن ۱۴۰۲ بیملاقات آخر اعدام شد. یکی از نزدیکانش گفته است: «نگذاشتند فرزندم فرصت این را داشته باشد که برای خانوادهاش وصیتی کند و با ما خداحافظی کند».
در میان اعدامشدگان این سال نام پدران بسیاری هست که منبع تنها از خانوادهشان خبر داده است. سعید براهویی ۳۸ ساله و علی براهویی ۳۹ ساله در ۹ مرداد ۱۴۰۲ اعدام شدند؛ منابع هر دو را متأهل و دارای فرزند ذکر کردهاند. احمد غفران ۳۵ ساله از کرمان و غلام میر در ۲۸ خرداد ۱۴۰۲ اعدام شدند؛ برای هر دو نیز در منابع از همسر و فرزند سخن رفته است.
بیرون از ایران
لقمان آجی ۲۱ ساله، آلومینیومسازی که مطالعه میکرد و به فوتبال علاقه داشت، روز ۱۶ تیر ۱۴۰۲ همراه یک عضو دیگر حزب دمکرات کردستان در منطقهی ههلشو در نزدیکی قلادزه در اقلیم کردستان عراق کشته شد. یکی از نزدیکانش او را «فردی بسیار آرام، بدون حیله و فریب، زیرک، فعال و توانمند» توصیف کرده است.
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان و محکومان سال ۱۴۰۲ کامل نیست. شمار واقعی اعدامها و کشتهشدگان سال ۱۴۰۲ از ۷۶۰ بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از کانون حقوق بشر ایران با ۴۸۶ مورد است؛ پس از آن شبکه حقوق بشر کردستان با ۳۸۴، حالوش با ۲۳۹، هرانا با ۱۷۱ و شبکه حقوق بشر کردستان (نسخهی انگلیسی) با ۳۷ مورد آمدهاند. هر نام دستکم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۱۹۵ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از نامهای سال ۱۴۰۲ را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.