این صفحه به ۶۴۷ تن از کسانی اختصاص دارد که نامشان با منبع و با شهر ارومیه در فهرست ما آمده است. ارومیه در این فهرست پیش از هر چیز شهر زندان مرکزیاش است: ۵۵۳ نفر از این نامها از آنِ اعدامشدگان است. ۲۱ نفر در بازداشت جان باختهاند، ۱۱ نفر در اعتراضات کشته شدهاند، ۱۰ نفر بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدهاند و ۲ نفر در شرایطی مشکوک مردهاند. ۳۳ نفر در خطر اجرای حکم اعداماند، ۱۲ نفر به اعدام محکوم شدهاند و حکم ۵ نفر تأیید شده است. نخستین تاریخ این صفحه ۳۱ فروردین ۱۳۸۸ است و آخرین آن ۱۱ مهر ۱۴۰۵.
سالها و روزها
نامهای ارومیه در همهی سالهای این دوره دیده میشوند. سنگینترین سالها ۱۳۹۵ و ۱۳۹۳ هستند، هر کدام با ۷۹ نام؛ پس از آن ۱۳۹۴ با ۵۹ نام میآید. سال ۱۳۹۲ ۵۴ نام و سال ۱۳۹۶ ۵۱ نام دارد و سال ۱۴۰۱ ۴۴ نام. از سال ۱۳۸۸ یک نام ثبت شده، از ۱۳۸۹ ۲۵ نام، از ۱۳۹۰ ۲۷ نام و از ۱۴۰۴ ۱۶ نام.
هیچ روزی در ارومیه شمار بسیار بالایی ندارد، اما چند روز بارها تکرار شدهاند: ۱ بهمن ۱۳۹۳ با ۹ نام، و ۹ اسفند ۱۳۸۹، ۱۱ خرداد ۱۳۹۱، ۳۱ فروردین ۱۳۹۵ و ۸ مهر ۱۳۹۵ هر کدام با ۸ نام. اینها روزهاییاند که در هر کدام چند نفر با هم در ارومیه اعدام شدند. کمسنترین فرد این صفحه ۱۶ ساله و مسنترین ۷۰ ساله بود و میانهی سنها ۳۰ سال است. ۷ نفر زیر ۱۸ سال داشتند و ۶۲ زن در فهرست ارومیه هستند که منبعشان زن بودنشان را گفته است.
سحرگاه ۸ مهر ۱۳۹۵
ملوک نوری ۵۵ ساله، به گفتهی منبع، در سال ۱۳۹۰ از سر فقر و در ازای پانصد هزار تومان حمل بستهای مواد مخدر به ارومیه را پذیرفته بود. او پول گرفتن وکیل نداشت و به خاطر دوری راه و تنگدستی خانواده از ملاقات محروم بود. خانوادهاش زمانی برای آخرین ملاقات به زندان رسیدند که او اعدام شده بود. اسماعیل ایوبی جرمی ۴۱ ساله، پدر ۵ فرزند که به گفتهی منبع «فردی صبور و مهربان بود»، در همان صبح اعدام شد. هر دو همراه هفت نفر دیگر در زندان مرکزی ارومیه، معروف به دریا، به دار آویخته شدند.
چند زندگی دیگر
حسین خضری ۲۸ ساله از کلاس سوم راهنمایی برای کمک به خانواده به کارگاه قالیبافی رفته بود و به گفتهی وکیلش ۷۰ درصد بیناییاش را در آنجا از دست داد. او در ۲۵ دی ۱۳۸۹ در زندان ارومیه مخفیانه اعدام شد و خانوادهاش خبر را از تلویزیون شنیدند. محل دفنش نیز پنهان ماند.
زینب سکانوند لکران ۱۵ ساله بود که ازدواج کرد و به گفتهی منبع بارها از همسرش آزار دید. کودکی که در زندان به دنیا آورد در ۹ مهر ۱۳۹۵ مرده به دنیا آمد. او در ۱۰ مهر ۱۳۹۷، در ۲۴ سالگی، بیاطلاع وکیلش اعدام شد. در یکی از روایتها آمده است که او «به جای کس دیگری این قتل را بر گردن گرفته و هیچگاه فکر نمیکرد در چنین وضعیتی گرفتار شود».
درویش منظمی (گولگنی) ۶۰ ساله، کشاورز و رانندهی مینیبوس روستا، از حدود ۴۵ سالگی بیماری روحی داشت. روز پیش از اعدامش به خانواده گفته بودند که احتمالا مشمول تخفیف میشود؛ او صبح ۱۲ آبان ۱۳۹۵ اعدام شد. رسول احمدرسول ۴۴ ساله، شهروند عراق و پدر سه فرزند، برای گرفتن طلبهایش به ایران آمده بود و در ۴ تیر ۱۴۰۴ در زندان ارومیه اعدام شد. از او نقل شده است: «نمیدانستم قرار است مرا به قتل و تروریسم متهم کنند.»
دربارهی منابع و ناتمام بودن این فهرست
این ۶۴۷ نام همهی کسانی نیستند که در ارومیه اعدام یا کشته شدهاند. شمار واقعی بیشتر است و بسیاری از اعدامهای زندان ارومیه بینام گزارش شدهاند؛ ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم منابع این صفحه را بنیاد عبدالرحمن برومند با ۴۲۹ مورد و شبکه حقوق بشر کردستان با ۴۱۸ مورد دارند؛ پس از آن شبکه حقوق بشر کردستان (نسخهی انگلیسی) با ۱۱۱ و کانون حقوق بشر ایران با ۷۴ مورد آمدهاند. هر نام دستکم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۴۷ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از نامهای ارومیه را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را برای ما بفرستید.