ده سال، دستکم ۱۵ هزار جاویدنام؛ چرا دیگه نمی‌گم «نه به جنگ»
این یادداشت خبر نیست؛ حرف دلمه. ولی با عدد شروعش می‌کنم، چون این حکومت از هیچی به اندازه عدد نمی‌ترسه.
از سال ۲۰۱۶ تا امروز، فقط اونایی که اسمشون یا شمارشون رو نهادهای مستقل ثبت کردن: سازمان حقوق بشر ایران برای ده سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ دستکم ۶٬۲۳۰ اعدام شمرده. امسال تا همین امروز ۹۱۲ اعدام با اسم ثبت شده. تو آبان ۹۸ عفو بینالملل دستکم ۳۲۱ کشته رو تأیید کرد و رویترز از حدود ۱٬۵۰۰ نفر گفت. دی ۹۶ دستکم ۴۱ نفر (مرکز اسناد حقوق بشر ایران)، خوزستان ۱۴۰۰ دستکم ۹ نفر (دیدهبان حقوق بشر)، پرواز ۷۵۲، ۱۷۶ سرنشین. خیزش ۱۴۰۱، ۵۵۱ نفر. و زمستون ۱۴۰۴: هرانا دستکم ۶٬۴۸۸ معترض، ۲۳۶ کودک و ۷۶ رهگذر رو تأیید کرده.
جمع کمترین عددها می‌شه دستکم ۱۵٬۰۴۰ نفر. با عدد رویترز برای آبان، بیشتر از ۱۶ هزار. برآوردها فقط برای کشتار دی ۱۴۰۴ به حدود ۲۰ هزار (برآوردی که سازمان حقوق بشر ایران از منابع دیگه جمع کرده) و ۳۶٬۵۰۰ نفر (ایران اینترنشنال، که مستقل تأیید نشده) می‌رسه. و از ۲۰۲۱ به این طرف، عدد اعدام‌ها هر سال بالاتر رفته: ۵۸۲ اعدام تو ۲۰۲۲، ۸۳۴ تو ۲۰۲۳، ۹۷۵ تو ۲۰۲۴، ۱٬۶۳۹ تو ۲۰۲۵.
همه راه‌ها رو رفتیم
مردم ایران همه راه‌های مسالمت‌آمیز رو امتحان کردن. رأی دادن، صبر کردن، اصلاحات، اعتصاب، شعار، روسری برداشتن، دادخواهی مادرها. جواب؟ هر بار که مردم اومدن تو خیابون، کشتار. ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ رو کسی یادش نمی‌ره: با گلوله جنگی، تو دو شب، تو تاریکی قطع اینترنت.
دیپلماسی هم امتحانش رو داد. سال‌ها مذاکره، توافق، تعهد. نتیجه‌ش؟ پول بیشتر واسه سپاه و طناب بیشتر واسه جوون‌ها.
چرا دیگه نمی‌گم «نه به جنگ»
من هم از جنگ متنفرم. مرگ هیچ غیرنظامی‌ای رو جشن نمی‌گیرم و هر بمبی که رو خونه مردم عادی بیفته، داغ ماست. ولی باید صادق باشیم: حکومتی که تو دو شب هزاران نفر رو می‌کشه، با بیانیه و نامه متوقف نمی‌شه.
امروز تنها چیزی که می‌تونه جلوی ماشین کشتار رو بگیره، فشاری از بیرونه که خود دستگاه سرکوب رو هدف بگیره؛ سپاه، بسیج، فرماندهی سرکوب و ابزاری که باهاش مردم رو می‌کشن. و الان فقط آمریکا و اسرائیل این توان رو دارن. نقد دارم، به این و اون. ولی نقد بدون راه‌حل، کمکی به هیچ جاویدنامی نمی‌کنه.
آینده ایران رو هم نه واشنگتن تعیین می‌کنه نه تل‌آویو؛ مردم ایران تعیین می‌کنن، با رأی آزاد، روزی که این دستگاه دیگه نباشه.
تا اون روز، کار ما اینه که نذاریم هیچ اسمی گم بشه. اسم هزاران نفرشون رو تو «نام‌ها»، یادبود جاویدنامان همین سایت، با منبع ثبت کردیم.
اینا عدد نیستن. هر کدوم یه زندگی بودن. و این حکومت باید جواب تک‌تکشون رو بده.
پرسش و پاسخ
جمهوری اسلامی در ده سال گذشته چند نفر را کشته است؟
بر پایه کمترین عددهای ثبتشده نهادهای مستقل (سازمان حقوق بشر ایران، هرانا، عفو بینالملل، دیدهبان حقوق بشر و مرکز اسناد حقوق بشر ایران)، از ۲۰۱۶ تا مهر ۱۴۰۵ دستکم ۱۵٬۰۴۰ نفر اعدام شده یا در اعتراضات، زندان و سرنگونی پرواز ۷۵۲ کشته شدهاند. برآوردها بسیار بیشتر است.
آیا اعدام‌ها در ایران بیشتر شده است؟
از ۲۰۲۱ به این سو بله. سازمان حقوق بشر ایران ۳۳۳ اعدام در ۲۰۲۱، ۵۸۲ در ۲۰۲۲، ۸۳۴ در ۲۰۲۳، ۹۷۵ در ۲۰۲۴ و ۱٬۶۳۹ در ۲۰۲۵ ثبت کرده است.
این عددها از کجا آمده است؟
از گزارش سالانه سازمان حقوق بشر ایران و ECPM، گزارش «زمستان خونین» هرانا، گزارش عفو بینالملل درباره آبان ۹۸، دیدهبان حقوق بشر (خوزستان ۱۴۰۰)، مرکز اسناد حقوق بشر ایران (دی ۹۶) و فهرست «نام‌ها» در همین سایت.
منابع این خبر
- سازمان حقوق بشر ایران / ECPM، گزارش سالانه مجازات اعدام ۲۰۲۵ (۱۲ فروردین ۱۴۰۵)
- هرانا، گزارش «زمستان خونین» (۴ اسفند ۱۴۰۴)
- عفو بینالملل، کشته‌شدگان آبان ۹۸ (۱۰ تیر ۱۴۰۱)
- دیدهبان حقوق بشر، سرکوب اعتراضات خوزستان (۷ مرداد ۱۴۰۰)
واقعیت‌های این خبر از منابع بالا گرفته شده؛ لحن و نظر از نویسنده است.