این صفحه یاد جاویدنامان استان سیستان و بلوچستان را نگه میدارد و نام کسانی از این استان را که هنوز با اعدام روبهرو هستند. در این فهرست ۸۲۸ نام آمده است، از ۹ اردیبهشت ۱۳۸۸ تا ۲۰ مهر ۱۴۰۵. زاهدان با ۶۳۷ نام بیشترین سهم را دارد؛ پس از آن زابل با ۴۱، ایرانشهر با ۳۴، خاش و چابهار هر کدام با ۲۷ و سراوان با ۲۰ نام میآیند. دلگان، قلعه بید، راسک، مهرستان، سرباز و میرجاوه نیز در این فهرست هستند.
سرنوشتها
از این ۸۲۸ نفر، ۵۲۸ نفر اعدام شدهاند و ۱۹۷ نفر در اعتراضات کشته شدهاند. ۵۳ نفر بیرون از اعتراضات و ۷ نفر در شرایط دیگر به دست نیروهای حکومتی کشته شدند، ۱۴ نفر در بازداشت جان باختند و ۱ نفر در خارج از ایران ترور شد. ۱۶ نفر در خطر اجرای حکماند، ۱۰ نفر به اعدام محکوم شدهاند، حکم ۱ نفر تأیید شده و ۱ نفر با اتهامی روبهروست که مجازاتش اعدام است. میانهی سنی ۲۸ سال و مسنترین فرد ۸۸ ساله بود. ۳۸ نفر زیر ۱۸ سال داشتند و ۶۲ زن در این فهرست هستند.
سالها و روزها
سال ۱۴۰۱ با ۲۹۶ نام سنگینترین سال این استان است، و یک روز آن بهتنهایی ۱۴۵ نام دارد: ۸ مهر ۱۴۰۱. روز ۱۳ آبان ۱۴۰۱ با ۱۶ نام نیز در همان سال است. پیش از آن، سالهای ۱۳۹۲ با ۶۰ و ۱۳۹۳ با ۵۸ نام سنگین بودند؛ در ۴ آبان ۱۳۹۲، ۱۶ نفر در یک روز جان باختند. روزهای ۲۳ تیر ۱۳۸۸ با ۱۳ و ۲۹ آذر ۱۳۸۹ با ۱۱ نام هم در میان روزهای سنگیناند. سال ۱۴۰۴ با ۷۳ نام آمده است.
۸ مهر ۱۴۰۱ در زاهدان
دو نفر از کشتهشدگان آن روز که شرح زندگیشان در دست است، برای نماز جمعه به مصلای مکی زاهدان رفته بودند. امید شهنوازی ۲۰ ساله کارگر ساختمانی و پدر دختری دو ساله بود. منبع میگوید او «به مدرسه نرفته بود چون در کودکی شناسنامه نداشت»، اما در مسجد درس دینی خوانده و مولوی شده بود. او با سه گلولهی تکتیرانداز کشته شد. فرزاد شهبخش ۲۶ ساله شاگرد کاشیکار بود و با برادر بزرگترش خرج خانوادهای هشت نفره را میداد. او در مصلای مسجد مکی با گلولهای از پشت به قلب کشته شد. از نزدیکانش این پرسش مانده است: «او برای نماز آمده بود. مگر نماز خواندن جرم است؟»
علی کردکلاهوری ۲۵ ساله، معلم دبستانی در روستای بورتا و دانشجوی کارشناسی ارشد، استادکار بنا هم بود؛ منبع میگوید «بسیاری از خانهها و باغهای روستای بورتای میرجاوه یادگار زحمات اوست.» او در ۱۳ آبان ۱۴۰۱ روبهروی فرمانداری خاش با گلوله به سر کشته شد.
در زندان
حبیبالله ریگینژاد شورکی ۳۳ ساله، پارچهفروش و پدر دختری ۳ ساله، پس از ۱۵ ماه انفرادی برای نخستین بار همسر و دخترش را دید. او در ۴ آبان ۱۳۹۲ همراه ۱۵ نفر دیگر در زندان زاهدان اعدام شد، بیآنکه وکیل یا خانواده خبردار شوند. زکریا ریگی ۲۷ ساله پیشنماز مسجد زندان بود و آنجا قرآن درس میداد. به گفتهی منبع، رئیس حفاظت اطلاعات زندان با باتوم برقی به سرش زد و او را خونین به انفرادی انداخت؛ فردای آن روز، ۲۸ اسفند ۱۳۹۰، خبر مرگش رسید. مسئولان زندان گفتند خودکشی کرده است، اما از نزدیکانش این جمله نقل شده است: «او اهل خودکشی نبود!» عمران دهواری، دانشجوی پزشکی و حافظ قرآن، نیز در ۳۰ آبان ۱۳۹۵ در خانهاش در زاهدان بهطور مشکوک درگذشت.
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان سیستان و بلوچستان کامل نیست. شمار واقعی کشتهشدگان و اعدامشدگان زاهدان، زابل، ایرانشهر و دیگر شهرهای این استان بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از بنیاد عبدالرحمن برومند با ۵۰۴ مورد است؛ پس از آن کانون حقوق بشر ایران با ۳۶۱، حالوش با ۲۰۰ و ویکیپدیای فارسی با ۱۴۰ مورد آمدهاند. هر نام این استان دستکم یک منبع دارد، ولی برخی فقط یکی. برای ۱۹۲ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از این ۸۲۸ نفر را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.