این صفحه یاد کسانی را نگه میدارد که در سال ۱۳۸۸ اعدام یا کشته شدند. در این فهرست ۲۳۶ نام آمده است، از ۵ فروردین ۱۳۸۸ تا ۳ اسفند ۱۳۸۸. سال ۱۳۸۸ سال انتخابات و اعتراضهای پس از آن بود، و فهرست این سال هر دو چهره را نشان میدهد: اعدامهایی که در همهی ماهها ادامه داشت، و کشتهشدگانی که در خیابانهای پس از خرداد جان باختند.
سرنوشتها
از این ۲۳۶ نفر، ۱۱۸ نفر اعدام شدهاند و ۹۷ نفر در اعتراضات کشته شدهاند؛ دو گروهی که تقریباً هماندازهاند. ۱۴ نفر بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند و ۷ نفر در بازداشت جان باختند. میانهی سنی ۲۶ سال است؛ جوانترین ۱۲ ساله و مسنترین ۶۱ ساله بود. ۵ نفر زیر ۱۸ سال داشتند و ۱۸ زن در این فهرست هستند.
روزها و جاها
سنگینترین روز سال ۱۳۸۸، ۳۰ خرداد است با ۳۱ نام، و پس از آن ۲۵ خرداد با ۲۸ نام؛ دو روزی که با اعتراضات پس از انتخابات گره خوردهاند. روزهای ۱۳ تیر با ۲۰ نام، ۲۳ تیر با ۱۴ نام و ۶ دی ۱۳۸۸، روز عاشورا، با ۱۱ نام هم در میان روزهای پرتکرارند. تهران با ۱۰۶ نام پرتکرارترین شهر است؛ پس از آن زاهدان با ۲۸، کرج با ۲۴، اصفهان با ۱۰، شیراز با ۷ و سنندج با ۶ نام میآیند. استان تهران با ۱۲۳ نام بیش از نیمی از این صفحه را در بر میگیرد.
چند زندگی
دل آرا دارابی ۲۲ ساله، نقاشی که از ده سالگی میکشید و آثارش در نمایشگاهی در سال ۱۳۸۵ به نمایش درآمده بود، در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۸ در رشت اعدام شد. به گفتهی منبع، حکم بیاطلاع وکیل و خانواده اجرا شد، با آنکه دستور توقف آن برای ۲ ماه صادر شده بود. پیکرش در باغ رضوان رشت به خاک سپرده شد.
مصطفی غنیان ۲۷ ساله که به آهنگهای قدیمی و رپ گوش میداد و داور اتومبیلرانی بود، بامداد ۲۶ خرداد بر بام خانهاش در سعادتآباد کشته شد؛ نزدیکانش او را پسری «فروتن، خوشرو، صمیمی، متواضع، مهربان» میدانستند. بهمن جنابی ۱۹ ساله که قرار بود در دی به سربازی برود، در ۳۰ خرداد با گلولهای به قلب جان باخت و در قطعهی ۲۵۶ بهشت زهرا به خاک سپرده شد. مسعود هاشمزاده ۲۷ ساله، نوازندهی سنتور و سازدهنی که فیلمهای سینمایی بسیاری گرد آورده بود، هم در همان روز کشته شد؛ مأموران حتی اعلامیههای ترحیمش را از دیوارهای روستا جمع کردند.
مصطفی کریم بیگی ۲۶ ساله در روز عاشورا، ۶ دی ۱۳۸۸، با گلوله به پیشانی کشته شد و خانوادهاش پس از ۱۴ روز جستوجو پیکرش را در پزشکی قانونی کهریزک یافتند. رامین پوراندرجانی ۲۶ ساله، پزشک وظیفه و شاگرد اول دانشکدهی پزشکی تبریز، در ۱۹ آبان ۱۳۸۸ مرده پیدا شد. مادرش گفته است: «پسر زیبا، سالم و جوانم را به سربازی فرستادم و جسد او را تحویل گرفتم.»
دربارهی این فهرست
فهرست جاویدنامان سال ۱۳۸۸ کامل نیست. شمار واقعی اعدامها و کشتهشدگان این سال بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت میکنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از بنیاد عبدالرحمن برومند با ۲۲۸ مورد است؛ پس از آن ویکیپدیای فارسی با ۶۹، مرکز حقوق بشر در ایران با ۱۳ و ویکیپدیای انگلیسی با ۱۱ مورد آمدهاند. هر نام سال ۸۸ دستکم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی، و برای بسیاری جز نام و تاریخ چیزی نداریم. برای ۷۲ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از جاویدنامان سال ۱۳۸۸ را میشناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.