جاویدنامان و محکومان به اعدام سال ۱۴۰۰

این صفحه یاد کسانی را نگه می‌دارد که در سال ۱۴۰۰ اعدام یا کشته شدند، و نام کسانی را که در این سال با حکم اعدام روبه‌رو بودند. در این فهرست ۳۸۸ نام آمده است، از ۱۵ فروردین ۱۴۰۰ تا ۲۵ اسفند ۱۴۰۰. ۲۹۶ نفر از آنان اعدام شده‌اند. سال ۱۴۰۰ سال اعتراضات تابستان خوزستان هم بود، اما در فهرست این سال دار سایه‌ی بلندتری دارد، و ۲۳ زن در آن هستند که منبعشان زن بودنشان را گفته است.

سرنوشت‌ها

۳۸ نفر در این سال بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند و ۱۲ نفر در اعتراضات. ۱۲ نفر دیگر در بازداشت جان باختند و ۲ نفر در خارج از ایران ترور شدند. ۱۵ نفر در خطر اجرای حکم اعدام بودند، ۱۰ نفر به اعدام محکوم شده بودند و حکم ۳ نفر تأیید شده بود. ۳ نفر زیر ۱۸ سال داشتند. میانه‌ی سنی نام‌های سال ۱۴۰۰ ۳۶ سال است و مسن‌ترین فرد ۷۲ ساله بود.

روزها و جاها

روز ۳۰ دی ۱۴۰۰ با ۱۶ نام سنگین‌ترین روز سال است. پس از آن ۱۵ فروردین، ۴ آذر، ۲۱ آذر و ۲۵ اسفند ۱۴۰۰ هر کدام با ۷ نام می‌آیند. زاهدان با ۳۸ نام پرتکرارترین شهر این سال است؛ پس از آن اصفهان با ۳۴، ارومیه با ۳۳، شیراز با ۲۸، کرج با ۲۳ و قزوین با ۱۴ نام قرار دارند. سیستان و بلوچستان با ۴۵ نام، آذربایجان غربی با ۳۹ و اصفهان با ۳۷ نام در صدر استان‌ها هستند.

زنان در فهرست سال ۱۴۰۰

شمسی پیراستوان، به گفته‌ی منبع، نخستین زنی بود که پس از اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر با اتهامات مرتبط با مواد مخدر در ایران اعدام شد. او صبح ۹ خرداد ۱۴۰۰ همراه همسر سابقش در زندان مرکزی قزوین اعدام شد. سوسن رضایی‌پور ۳۱ ساله در ۵ آبان ۱۴۰۰ در همان زندان به دار آویخته شد. به گفته‌ی یکی از نزدیکانش او را به زور به ازدواج پسردایی‌اش درآورده بودند. از خود او نقل شده است: «شوهرم از ساعت ۳ بعدازظهر مست بود تا آخر شب و من را کتک میزد. همیشه مست بود و من دیگر تحمل نداشتم».

مریم خاکپور ۴۱ ساله، که در سال ۱۳۹۲ از همسرش جدا شده بود، در ۴ آذر ۱۴۰۰ در زندان دستگرد اصفهان اعدام شد. در یکی از روایت‌ها آمده است: «مواد مخدر به او تعلق نداشته و او بی‌گناه است. او اظهار کرده بود که مواد متعلق به همسرش بوده است.»

پدرانی که رفتند

عبدالرضا شفیعی ۴۵ ساله، پدر سه فرزند، که با فروش پتو و تشک در روستاهای اطراف شیراز زندگی را می‌گذراند و به فوتبال علاقه داشت، در ۲۴ اسفند ۱۴۰۰ در زندان عادل‌آباد شیراز اعدام شد. بشیر صمدی ۵۴ ساله، پدر هشت فرزند، نیز در همان روزها در عادل‌آباد اعدام شد. یاسر نارویی ۳۰ ساله، پدر چهار فرزند، در ۱۸ فروردین ۱۴۰۰ و عبدالباسط ریگی ۳۳ ساله، پدر ۳ فرزند، در ۲۷ دی ۱۴۰۰ اعدام شدند. عبدالغفار شه بخش، پدر پنج فرزند از زاهدان، در بهمن ۱۴۰۰ در بازداشت جان باخت.

بیرون از ایران

دو نفر در این سال در اقلیم کردستان عراق کشته شدند. بهروز (ریبین) رحیمی ۴۸ ساله، که با همسرش در سلیمانیه زندگی می‌کرد و نگهبان انبار بود، در ۲۳ تیر ۱۴۰۰ در حومه‌ی سلیمانیه به دست افراد ناشناس هدف گلوله قرار گرفت. موسی باباخانی ۴۰ ساله، عضو کمیته‌ی مرکزی حزب دمکرات کردستان، به اعلام این حزب در ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ ربوده شد و پیکرش دو روز بعد در اتاقی از یک هتل در سلیمانیه پیدا شد.

درباره‌ی این فهرست

فهرست جاویدنامان و محکومان سال ۱۴۰۰ کامل نیست. شمار واقعی جاویدنامان سال ۱۴۰۰ از ۳۸۸ بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت می‌کنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از بنیاد عبدالرحمن برومند با ۲۷۰ گزارش است؛ پس از آن شبکه حقوق بشر کردستان با ۱۵۷، حال‌وش با ۸۳ و شبکه حقوق بشر کردستان (نسخه‌ی انگلیسی) با ۱۹ مورد آمده‌اند. هر نام دست‌کم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۲۴ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از نام‌های سال ۱۴۰۰ را می‌شناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.