این صفحه یاد کسانی را نگه می‌دارد که در سال ۱۳۹۷ اعدام یا کشته شدند، و نام کسانی را که در این سال با حکم اعدام روبه‌رو بودند. در این فهرست ۲۶۳ نام آمده است، از ۶ فروردین ۱۳۹۷ تا ۲۵ اسفند ۱۳۹۷. ۱۸۶ نفر از آنان اعدام شده‌اند. اما آنچه سال ۱۳۹۷ را در این فهرست جدا می‌کند، شمار کسانی است که بیرون از مرزها جان باختند: ۱۸ نفر، بر پایه‌ی منابع، در خارج از ایران ترور شدند.
سرنوشت‌ها
۴۳ نفر در این سال بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند، ۴ نفر در بازداشت و ۱ نفر در شرایطی مشکوک جان باختند. ۵ نفر در خطر اجرای حکم اعدام بودند، ۵ نفر به اعدام محکوم شده بودند و حکم ۱ نفر تأیید شده بود. میانه‌ی سنی جاویدنامان سال ۱۳۹۷، ۳۳ سال است؛ کم‌سن‌ترین ۱۸ ساله و مسن‌ترین ۶۷ ساله بود. در این فهرست کودکی زیر ۱۸ سال ثبت نشده و ۸ زن در آن هستند.
یک روز: ۱۷ شهریور ۱۳۹۷
سنگین‌ترین روز این سال ۱۷ شهریور ۱۳۹۷ است با ۱۸ نام، و این روز دو چهره دارد. صبح آن روز، به گفته‌ی منابع، زانیار مرادی ۳۰ ساله، لقمان مرادی ۳۵ ساله و رامین حسین‌پناهی ۲۵ ساله با هم در زندان اوین اعدام شدند. زانیار گفته بود: «حاضر بودم مرگ را بپذیرم ولی به آن شرایط بازنگردم.» و در همان روز، به گفته‌ی منابع، حمله‌ی موشکی سپاه پاسداران به محل جلسه‌ی حزب دموکرات کردستان ایران در کویه در اقلیم کردستان عراق چند نفر را کشت؛ از جمله رحمان پیروتی ۶۶ ساله، پدر پنج فرزند، فاروق حسن‌خیاط ۳۳ ساله که در کشاورزی درس خوانده بود، و منصور اکبرپور ۳۲ ساله که در مهاباد کلینیک دندانسازی داشت. یکی از نزدیکان منصور گفته است: «مادرم هیچگاه به زندگی عادی برنگشت.» به همین دلیل کوی سنجک با ۱۵ نام در فهرست شهرهای این سال آمده است.
پدر زانیار، اقبال مرادی ۵۷ ساله، دستفروشی در پنجوین بود که سال‌ها به کار حقوق بشری پرداخته بود. او در ۲۷ تیر ۱۳۹۷ نزدیک مرز ایران و کردستان عراق به دست دو فرد ناشناس با سه گلوله کشته شد؛ پسرش کمتر از دو ماه بعد اعدام شد. از اقبال مرادی این جمله مانده است: «و این بار پدر باید در وجود «دیده» ام متولد شود.»
روزها، جاها و زندگی‌های دیگر
پس از ۱۷ شهریور، روزهای ۱۰ مهر با ۱۱ نام، ۱۶ تیر و ۳۱ شهریور هر کدام با ۹ نام و ۱۴ شهریور با ۷ نام سنگین‌اند. کرج با ۳۹ نام و ارومیه با ۳۱ نام پرتکرارترین شهرها هستند، و پس از آن‌ها زاهدان با ۱۳ و تبریز با ۱۱ نام می‌آیند. آذربایجان غربی با ۴۰ و البرز با ۳۹ نام در صدر استان‌ها هستند.
فرشید هکی ۴۴ ساله، دکترای اقتصاد، مدرس دانشگاه و وکیل، در ۲۵ مهر ۱۳۹۷ در راه بازگشت از دانشگاه ناپدید شد و پیکر سوخته‌اش در خودرویی پیدا شد. ابوالفضل چزانی شراهی ۱۸ ساله در ۶ تیر ۱۳۹۷ در قم اعدام شد، و شراره الیاسی ۲۲ ساله در ۲۲ آبان ۱۳۹۷ در سنندج.
درباره‌ی این فهرست
فهرست جاویدنامان و محکومان سال ۱۳۹۷ کامل نیست. شمار واقعی جاویدنامان سال ۱۳۹۷ از ۲۶۳ بیشتر است و ما تنها نامی را ثبت می‌کنیم که منبع دارد. بیشترین سهم از بنیاد عبدالرحمن برومند با ۲۰۳ گزارش است؛ پس از آن شبکه حقوق بشر کردستان با ۱۰۱ و شبکه حقوق بشر کردستان (نسخه‌ی انگلیسی) با ۶۴ مورد آمده‌اند. هر نام دست‌کم یک منبع دارد، ولی برخی تنها یکی. برای ۵۱ نفر شرحی از زندگی در دست است. اگر یکی از جاویدنامان سال ۱۳۹۷ را می‌شناختید، خاطره یا اصلاح خود را با ما در میان بگذارید.