این صفحه یاد ۷۴ تن را نگه میدارد که نامشان با نیشابور پیوند خورده است؛ ۷۳ نفر از آنان در استان خراسان رضوی ثبت شدهاند. ۴۲ نفر اعدام شدهاند و ۳۲ نفر در اعتراضات کشته شدهاند. نخستین تاریخ این صفحه ۱۶ آذر ۱۴۰۰ است و آخرین آن ۲ خرداد ۱۴۰۵. بیشتر این نامها، ۵۶ نام، به سال ۱۴۰۴ تعلق دارند.
دی ۱۴۰۴ در نیشابور
روز ۱۹ دی ۱۴۰۴ با ۱۲ کشته و روز ۱۸ دی ۱۴۰۴ با ۶ کشته، تلخترین روزهای نیشابور در این فهرستاند. در همان سال اعدامها نیز ادامه داشت؛ روز ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ دو نام دارد. پیشتر، سال ۱۴۰۱ با ۹ نام و سال ۱۴۰۳ با ۶ نام آمدهاند و در ۲۶ مهر ۱۴۰۱، ۳ نفر جان دادند. فهرست با یک نام از ۱۶ آذر ۱۴۰۰ آغاز میشود. سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۵ هر کدام یک نام دارند.
سنها از ۳ تا ۴۷ سال است و میانهی آن ۲۹ سال. ۵ نفر از این ۷۴ نفر زیر ۱۸ سال بودهاند؛ کوچکترینشان کودکی ۳ ساله. منابع دربارهی ۱۳ نفر نوشتهاند که زن بودهاند.
زیبا دستجردی
زیبا دستجردی ۳۳ ساله بود. منبع مینویسد: «زیبا، مادر یک دختر هشت ساله نیز بود.» او در اعتراضات ۱۹ دی ۱۴۰۴ در نیشابور، به نوشتهی منبع، «در حالی که سه ماهه باردار بود، بر اثر شلیک ماموران کشته شد». دختری هشتساله مادرش را از دست داد، و کودکی که هنوز به دنیا نیامده بود، هرگز به دنیا نیامد.
امیرمحمد خیاط و امیر رضا رجایی
امیرمحمد خیاط ۲۲ ساله ورزشکار بود؛ منبع مینویسد «او بیش از ۲۰ مقام قهرمانی، نایب قهرمانی و سوم رقابتهای باشگاهی استانی داشت.» در ۱۸ دی ۱۴۰۴ در اطراف میدان خیام نیشابور با دو گلوله کشته شد و در ۲۰ دی در «بهشت فضل» نیشابور به خاک رفت. به نوشتهی منبع، پس از آن نهادی دولتی به خانوادهاش پیشنهاد داد در ازای پذیرفتن روایت رسمی، هزینهی قبر و سنگ قبر را بپردازد.
امیر رضا رجایی ۲۹ ساله بوکسور بود. نزدیکانش میگویند: «امیررضا جوان رشید، نجیب و با شورو شوقی بود و در رشته ورزشی بوکس فعالیت داشت.» گلولهای به شکمش خورد. به گفتهی شاهدان، در بیمارستان بیهوش شد، چند ساعت بعد به اتاق عمل رفت و به خانواده گفتند حالش خوب است، اما ساعت پنج صبح خبر مرگش رسید. او در زادگاهش، روستای عبداللهآباد زبرخان، به خاک سپرده شد.
اعدامشدگان
بیش از نیمی از نامهای نیشابور به اعدامشدگان تعلق دارد، اما منابع ما برای بیشترشان تنها یک خط نوشتهاند. احمد کرمی ۳۷ ساله، که در ۱ شهریور ۱۴۰۱ اعدام شد، «پدر یک فرزند» بود. هوشنگ امیری ۴۶ ساله، که در ۲ دی ۱۴۰۴ اعدام شد، «پدر دو فرزند» بود؛ تنها چند روز پیش از آنکه خیابانهای نیشابور خونین شود. اتهامی که به هر یک از آنان نسبت داده شد، روایت مقامات است، نه حکمی بر گناهشان.
منابع و ناتمامی
این ۷۴ نام همهی جاویدنامان نیشابور نیستند. شمار واقعی بیشتر است و نام بسیاری هنوز منتشر نشده؛ نیشابور در فهرست ما تنها با نامهایی آمده که دستکم یک منبع دارند. منابع این صفحه کانون حقوق بشر ایران با ۴۱ مورد، هرانا با ۲۹ و ۲۱ مورد، وبسایت کانون حقوق بشر ایران با ۲۷، ایران اینترنشنال با ۲۴، وبسایت هانا با ۳، و حالوش، ویکیپدیای فارسی و ایرانوایر هر کدام با ۲ مورد هستند؛ ۴ نام نیز در فهرست دفتر ریاستجمهوری به تاریخ ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ آمده است. برای ۶ نفر شرح زندگی داریم و برای بقیه، از جمله بیشتر اعدامشدگان و کودک سهسالهی این فهرست، هنوز تنها نام و تاریخ در دست است. اگر یکی از این ۷۴ نفر را میشناختید، خاطره یا تصحیح خود را برای ما بفرستید.