این صفحه یاد ۷۴ کاسب و مغازهدار را نگه میدارد؛ آرایشگران، گلفروشان، فروشندگان فرش و پوشاک، تعمیرکاران تلفن، خشکشوییداران و شاگردان مغازهها. نخستین تاریخ این صفحه ۳۰ خرداد ۱۳۸۸ است و آخرین آن ۹ مهر ۱۴۰۵.
شیوهی مرگ
این صفحه از یک جهت با بیشتر صفحههای پیشه فرق دارد: بیشترین شمار، ۴۳ نفر، بیرون از اعتراضات به دست نیروهای حکومتی کشته شدند. ۱۹ نفر در اعتراضات کشته شدند، ۱۰ نفر اعدام شدند و یک نفر در بازداشت جان باخت. یک نفر نیز با اتهامی روبهروست که مجازات آن اعدام است. منبعی که بیش از همه نامها را ثبت کرده، شبکه حقوق بشر کردستان با ۴۶ مورد است.
نامها در سالهای بسیاری پخشاند. سال ۱۳۹۸ با ۱۷ نام بیشترین سهم را دارد، و پس از آن ۱۳۹۵ با ۱۰ نام، ۱۳۹۶ با ۸، و ۱۴۰۴ نیز با ۸ نام. در ۱۲ مرداد ۱۳۹۵، ۴ نفر و در ۱۸ دی ۱۴۰۴، ۳ نفر از این کاسبان جان دادند. کرج با ۹ نام، تهران با ۶، و کرمانشاه و چالداران هر کدام با ۳ نام بیشترین شمار را دارند. سنها از ۱۹ تا ۵۹ سال است و میانهی آن ۲۷ سال. منابع دربارهی یک نفر نوشتهاند که زن بوده است و برای ۴۸ نفر شرحی از زندگی در دست است.
پشت پیشخوان
فرشته احمدی ۳۲ ساله، صاحب یک مغازهی عکاسی و فتوکپی در مهاباد و مادر دو فرزند سه و هشت ساله، که کارشناسی ارشد کامپیوتر داشت و عکاسی را جدی دنبال میکرد، در ۵ آبان ۱۴۰۱، در روز تولد سیودوسالگیاش، کشته شد. فؤاد قدیمی ۴۰ ساله، که از ۱۷ سالگی در دیواندره خشکشویی داشت و طرفدار سرسخت استقلال بود، در ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ جان داد؛ نزدیکانش او را «آرام، شوخ طبع، بخشنده، خانوادهدوست» توصیف کردهاند. رحیم کلیج ۲۷ ساله، که در قائمشهر مغازهی تعمیر تلفن همراه داشت و تنها پسر خانواده بود، در همان روز کشته شد. سپهر اعظمی ۲۴ ساله، که در ۱۴۰۱ آرایشگاهی در کمالشهر کرج باز کرده بود و سگی به نام «تدی» داشت، در ۱۵ آذر ۱۴۰۱ با شاتگان از فاصلهی نزدیک هدف قرار گرفت.
محمد جامه بزرگ ۵۹ ساله، فروشندهی فرش، در آغاز مهر ۱۴۰۱ در خانهی خودش در ملارد کشته شد. از آخرین لحظههایش این جملهها مانده است: «ما هیچ کاری نکردهایم که بخواهیم فرار کنیم.» و «اگر هزار نفر هم باشید بدون حکم نمیتوانید من را ببرید.» سینا حقشناس ۲۷ ساله، صاحب گلفروشی «شهده» در گرگان، در ۱۸ دی ۱۴۰۴ کشته شد؛ خانوادهاش در یادبود او «رقص سوگ» کردند. بهمن جنابی ۱۹ ساله، که در مغازهی تاسیسات کار میکرد و پارچهای سبز بر موتورش بسته بود، در ۳۰ خرداد ۱۳۸۸ در تهران جان داد؛ نخستین نام این صفحه.
اعدامشدگان
کاوه (خالد) ویسی ۳۲ ساله، شاگرد مغازهی پوشاک، که فرزندش در همان شب بازداشت او به دنیا آمد، در ۱۲ مرداد ۱۳۹۵ اعدام شد. اصغر رحیمی ۲۶ ساله، که در شهرک صنعتی سنندج مغازهی فنی داشت و در زندان برای دخترش لباس میبافت، و محمدظاهر بهمنی ۲۳ ساله، شاگرد تراشکاری برادرش در مریوان، در ۷ دی ۱۳۹۱ اعدام شدند. محسن جلوخانی ۲۶ ساله، صاحب بوتیک لباس که خرج پنج خواهر و یک برادر را میداد، در ۲۵ دی ۱۳۹۵. اتهامها روایت مقامات است، نه حکمی بر گناه.
منابع و ناتمامی
این ۷۴ نام همهی کاسبان جاویدنام نیست. منابع اصلی شبکه حقوق بشر کردستان با ۴۶ مورد، بنیاد عبدالرحمن برومند با ۲۳، شبکه حقوق بشر کردستان (نسخهی انگلیسی) با ۲۰، کانون حقوق بشر ایران با ۱۲، وبسایت کانون حقوق بشر ایران با ۱۱، ویکیپدیای فارسی، ایران اینترنشنال و ایران اینترنشنال (انگلیسی) هر کدام با ۸، هرانا با ۶ و وبسایت ایران اینترنشنال با ۵ مورد هستند. اگر مشتری یا همسایهی یکی از این مغازهها بودید، خاطره یا تصحیح خود را برای ما بفرستید.